مقالات

کاهش منابع آب زیرزمینی و خشکسـالیهای شـدید و به تبع آن شـور شـدن آب در سـال های اخیر باعث نابودی و یـا کاهش چشـمگیر محصول در بسیاری از باغات پسـته شدهاسـت. بر این اسـاس و با توجه به نبـود منابع آب جایگزیـن، اسـتفاده بهینـه از آبهای موجود کمک شـایانی به حفظ ایـن منابع خواهد کـرد. بنابراین یـکی از راهکارهایی کـه در ایـن زمینـه می توانـد مـورد توجـه قـرار گیـرد انجـام کـم آبیـاری در باغـات در طـول فصل رشـد می باشـد. حسین پرویزی و امیر پرنیان اعضای هیات علمی مرکز ملی تحقیقات شوری از میـان راهبردهـای آبیـاری، کم آبیـاری تنظیـمی و آبیـاری بخشی ریشـه روش هایی هسـتند که مقـدار آب کمتـر از نیاز کامـل گیاه را در اختـیار آن ـقرار میدهند. کـم آبیـاری تنظیـمی: در ایـن راهبـرد، کاهش یا قطـع آبیـاری در مراحـل فنولوژیـکی خـاصی از رشـد گیاه کـه به تنش آبی حسـاسیت کمتـری دارد، اعمال می گـردد که منجر به عدم کاهش یا کاهش اندک سود اقتصادی می شود. در صورت کاهش میزان آب در مرحله خاصی از فصل رشـد، در واقع کم آبیاری معمولی را در آن مرحله انجام میدهیم و در صـورت قطـع آبیاری در هر یک از مراحل رشـد، در واقع ترکیب عدم آبیـاری در آن مرحلـه بـا آبیـاری کامل در سـایر مراحل اتفـاق میافتد. آبیـاری بخـشی ریشـه: ایـن راهبـرد فـرم اصالح شـده کم آبیاری می باشـد کـه در هـر دور )مـدار( آبیـاری تنها یـک طرف ریشـه آبیاری شـده و طـرف دیگـر خشـک بـاقی می مانـد و در آبیـاری بعـدی جـای سـمت خیس و خشـک بطور متنـاوب تغییـر می کند. ایـن روش، یک راهبـرد جدیـد آبیـاری اسـت که یک سـمت ریشـه در خاک خشـک قـرار گرفتـه و در طـرف دیگر ریشـه، خاک آبیاری شـده و ریشـه در دو طـرف در حـال رشـد اسـت. مقـدار کاهـش یـا قطـع آب آبیـاری در ً با عـدم کاهش ایـن راهبرد هـا بـه نـوع گیـاه وابسـته بـوده و عمومـًا محصـول و یـا کاهـش انـدک محصـول همـراه می باشـد که سـبب افزایـش بهـرهوری آب می شـود. بنابـر گزارشـات متعـدد علـمی، کاربـرد ایـن راهبردهـا نتایج رضایت بخـشی بـرای درختان مختلف ماننـد سیـب، پرتقـال، انبـه، زیتـون، انـار، پسـته و . . . در مناطـق مختلـف جهان داشتهاسـت. مفهوم و تفـاوت راهبردهای ذکر شـده در مقایسـه بـا آبیـاری کامـل در شـکل 1 نـشان داده شدهاـست. چند نکته مهم: 1 زمـانی کـه از راهبرد هـای کم آبیـاری صحبـت می کنیـم هـدف افزایـش راندمـان کاربـرد آب در مزرعـه نیسـت، بلکـه هـدف اصلی افزایـش بـازده مصـرف آب در گیاه می باشـد. 2 افزایش راندمان آبیاری معموًًال با افزایش عملکرد همراه است، اما کاربرد راهبرد های کم آبیاری معموًًال عملکرد را به میزان اندکی کاهش میدهند در حالی که خصوصیات کیفی محصول بهبود پیدا می کند. 3 راهبردهـای کم آبیـاری بـر روی سیسـتم های مختلـف آبیـاری )غرقـابی، بـارانی، قطـرهای و. . . ( قابل پیاده سـازی و اجرا میباشـند. 4 کم آبیاری تنظیمی تنها در برخی مراحل رشـدی به کار برده می شـود و اگـر در مراحـل حسـاس بـه تنـش آبی بـهکار بـرده شـود، در واقع کم آبیـاری تنظیـمی نبـوده و همـان کمآبیـاری ثابـت می باشـد کـه منجـر به کاهـش عملکرد قابـل توجـهی می گردد.